Preventieve maatregelen tegen faunaschade door wilde zwijnen

Doel van de Preventiekit BIJ12

De kit van BIJ12 biedt agrariërs en natuurbeheerders een overzicht van effectieve preventieve maatregelen om schade door wilde zwijnen te beperken. Deze maatregelen zijn gebaseerd op wetenschappelijke studies, expertbeoordelingen en praktijkervaringen. Combinatie van maatregelen wordt aanbevolen. (na 01-11-2024 van toepassing)

---

Soorten Maatregelen

De maatregelen zijn onderverdeeld in:

1. Afschermingsmaatregelen: fysieke barrières om zwijnen buiten te houden.
2. Beheermaatregelen: directe bestrijding door afschot.

---

1. Afschermingsmaatregelen

Gaasraster

• Effectiviteit: Zeer hoog; fysieke barrière voorkomt toegang.
• Tijdsinspanning: Gemiddeld; regelmatig onderhoud vereist.
• Kosten: Hoog (€7/m materiaal + €12/m installatie).
• Nadelen: Arbeidsintensief, verstoring lokale fauna, vergunning nodig.
• Levensduur: 15-25 jaar.

Elektrische afscherming

• Effectiviteit: Zeer hoog; stroomstoot voorkomt gewenning.
• Tijdsinspanning: Hoog; vereist wekelijkse controle en onderhoud.
• Kosten: Gemiddeld (€3/m materiaal + €5/m installatie; extra kosten voor schrikdraadapparatuur).
• Voordeel: Flexibeler dan gaas; ook toepasbaar op kleinere percelen.
• Nadelen: Onderhoudsintensief, diefstalgevoelig, vergunning kan nodig zijn.

---

2. Beheermaatregelen

Afschot op schadelocatie

Wilde zwijnen mogen het gehele jaar door geschoten worden, met uitzondering van de Veluwe en De Meinweg. In deze gebieden is ondersteunend afschot slechts toegestaan tussen 1 juli en 28 februari. Voor het voorkomen van schade in zogenoemde nulstandgebieden is jaarrond afschot op de Veluwe echter wel mogelijk.

• Effectiviteit: Hoog; leert zwijnen locaties te mijden.
• Tijdsinspanning: Laag voor agrariër; hoog voor jager.
• Kosten: Laag (geen directe kosten voor agrariër).
• Nadelen: Niet altijd effectief op lange termijn, verstoring omgeving.
• Voorwaarden: Alleen met omgevingsvergunning of vrijstelling.
• Mag niet worden meegeteld als verplichte preventieve maatregel.

Wet- en regelgeving

Afschot kan uitsluitend plaatsvinden indien daarvoor specifieke toestemming is verkregen op basis van de Omgevingswet. Dit kan in de vorm zijn van een omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit gericht op het doden van een schadeveroorzakende soort, of als een activiteit die is aangewezen als vergunningvrij voor bepaalde soorten in een omgevingsverordening. Daarnaast zijn aan het gebruik van een (jacht)geweer voorwaarden verbonden, voortvloeiend uit de Wet Wapens en Munitie en de Omgevingswet.

Let op: In de vereisten van de omgevingsvergunning kan worden aangegeven dat er twee preventieve maatregelen moeten worden genomen. In dat geval kan afschot op de schadelocatie geen onderdeel uitmaken van deze twee preventieve maatregelen.

Algemene juridische opmerkingen

Er gelden enkele algemene juridische opmerkingen met betrekking tot het toepassen van preventieve maatregelen ter voorkoming van faunaschade. Er rust een eigen verantwoordelijkheid op personen voor het voorkomen of beperken van faunaschade aan eigendommen, gewassen of vee. Om in aanmerking te komen voor een tegemoetkoming in faunaschade, is het nemen van niet-dodelijke preventieve maatregelen in de meeste gevallen vereist. Meer informatie hierover is te vinden in de Faunaschade Preventiekit voor verschillende diersoorten. Onder deze preventieplicht kan soms ook het doden van dieren vallen.

Het vangen en doden van beschermde dieren is in veel gevallen omgevingsvergunningplichtig. In sommige gevallen geldt voor specifieke soorten binnen een provincie een vrijstelling van de vergunningplicht op grond van de provinciale omgevingsverordening. Het is steeds van belang om te onderzoeken of een soort op grond van een dergelijke regel mag worden gevangen of gedood, of dat er sprake is van een omgevingsvergunningsplicht.

Verjaging en verstoring nabij natuurgebieden

Op de Informatiekaart Natuur (IKN) op de website van BIJ12 is veel informatie te vinden over de ligging van natuurgebieden en de daarbij geldende beperkingen. Hier kunnen bijvoorbeeld de ligging van ganzenfoerageergebieden, het Natuurnetwerk Nederland (ecologische hoofdstructuur) of Natura2000-gebieden worden geraadpleegd. Ook informatie over no-fly-zones voor drones is daar beschikbaar. Actieve verstoring door verjaging met ondersteunend afschot, of het gebruik van verstorende middelen, kan omgevingsvergunningplichtig zijn in of nabij Natura2000-gebieden. Onderzoek door de uitvoerder van de activiteit is vereist